Toespraak Dodenherdenking

Vlieland, 4 mei 2026

48 graven op het kerkhof zijn de stille herinnering aan diegenen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Vanavond staan wij stil bij het offer dat zij brachten. We staan ook stil bij de levens van zes miljoen joden, sinti, roma en homoseksuelen die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden afgevoerd en vernietigd in concentratiekampen. En bij Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog het leven lieten bij vrijheidsmissies.

Een vrijheid die lang als vanzelfsprekend aanvoelde. Maar met het verdwijnen van mensen die de Tweede Wereldoorlog bewust hebben meegemaakt, verdwijnen ook de verhalen. Door de opvolging van generaties verandert ons collectieve geheugen. Hoe kunnen we de herdenking levend houden, en vooral de boodschap ‘nooit meer’ blijvend verankeren?

Als we kijken wat er in de wereld gebeurt, is dit hard nodig. Het recht van de sterkste prevaleert boven een wereld die op regels en wetten is gebaseerd. Samenwerkingsverbanden op basis van gedeelde waarden sneuvelen. Wetten en regels die zwakkeren beschermen tegen agressie van buitenaf worden met voeten getreden. Oorlogen hangen af van wat een autocratisch leider rechtvaardig vindt, of dit nu in Oekraïne, Venezuela of het Midden-Oosten plaatsvindt. In Gaza en Zuid-Libanon worden burgerbevolkingen getroffen en wordt oorlogsrecht met voeten getreden. Schuldigen worden niet ter verantwoordelijkheid geroepen. Als wereld kijken wij lijdzaam toe. Moraliteit verliest het van eigenbelang. Deze wetteloosheid moet stoppen.

Om geen speelbal van de nieuwe wereld te worden, klinkt nu het hardst het antwoord: de eigen defensiekracht versterken. We moeten als samenleving weerbaarder worden. Maar wat is die weerbare samenleving als we de extra uitgaven betalen door te snoeien in sociale voorzieningen? Wat is een weerbare samenleving als politici in Den Haag het debat op scherp stellen en tegenstellingen gebruiken voor eigen politiek gewin? Als partijpolitiek belangrijker is dan het oplossen van wezenlijke problemen? Deze polarisatie treft de zwakkeren in de samenleving, mensen die gebruik maken van zorg en het sociale vangnet, en mensen die vluchten voor oorlog en geweld. Als wij tegenstellingen vergroten, komen wij niet tot de oplossingen die ons als samenleving verder helpen.

Maatschappelijke veranderingen sluipen er vaak in. Extreme boodschappen op de flanken worden gemeengoed als het midden ze overneemt. Als desinformatie breder wordt overgenomen voor politiek gewin, verander je daarmee de samenleving. Iets wat abnormaal is wordt normaal, iets waarvoor niemand zich meer hoeft te schamen. Dat zijn vaak kleine stapjes afzonderlijk, maar bij elkaar opgeteld leiden zij tot grote verschuivingen. Tegenstellingen worden uitvergroot en verscheuren de samenhang in een samenleving.

Naast het herdenken moeten wij ook met elkaar in gesprek. De wereld is niet zwart-wit. We moeten spreken over de kleine stapjes die bij elkaar opgeteld grote gevolgen kunnen hebben. We moeten scherp zijn op wat verandering betekent voor onze democratische rechtsstaat. De zwijgende meerderheid moet zich uitspreken om polarisatie in te dammen. Want alleen als we onze stem laten horen, beschermen we onze vrijheid.

De 48 mensen die hier begraven liggen, hebben hun stem al gegeven. Nu is het aan ons.

Dank voor uw aandacht.

Michiel Schrier, burgemeester